Linux
Fundamental

ข้อเขียนราว 8 ข้อ แต่ละข้อเป็นโจทย์สถานการณ์ ให้อธิบายพร้อมคำสั่ง

• ขอบเขตหลักคือสัปดาห์ 6 ถึง 11
• เรื่อง permission จากสัปดาห์ 5 อาจถูกผสมเข้ามาในโจทย์อื่น เช่น cron ที่รันสคริปต์ไม่มีสิทธิ์ x
• หัวข้อ 6 กลุ่มในชีตคำถามของอาจารย์ตรงกับบทที่สอนพอดี จึงน่าจะเป็นโครงของข้อสอบ
• โจทย์ที่อาจารย์ไฮไลต์ส่วนใหญ่เป็นแบบ “เกิดปัญหา แล้วให้หาสาเหตุและวิธีแก้”

จำนวนคำถามที่ถูกไฮไลต์ แยกตามหัวข้อ

นับจาก Sheet1 และ Sheet1 (8) รวม 34 ข้อ

ข้อที่ไฮไลต์ฟ้ามากคือ pipe, permission และ cron ควรเตรียมให้เขียนได้คล่องที่สุด

# สัญลักษณ์ who(u g o a) op(+ - =) perm(r w x)
chmod u+x,go-w file
chmod o= secret.txt        # ล้างสิทธิ์ others
chown admin:devops deploy.sh
# X ตัวใหญ่ ใส่ x ให้ไดเรกทอรีเท่านั้น
chmod -R u=rwX,g=rX,o= /srv/project

มี a.txt อยู่จริง แต่ไม่มี nofile.txt

$ ls a.txt nofile.txt > output.txt 2> error.log

• output.txt ได้บรรทัด a.txt เพราะเป็น stdout
• error.log ได้ข้อความ cannot access 'nofile.txt' เพราะเป็น stderr
• หน้าจอว่าง และ exit status เป็น 2 เพราะมีไฟล์หนึ่งหาไม่เจอ

grep 'Failed password' /var/log/auth.log \
  | awk '{print $11}' \
  | sort | uniq -c \
  | sort -rn | head -n 5

nginx access.log ใช้สูตรเดียวกัน แค่เปลี่ยนเป็น awk '{print $1}'

$11 ใช้กับ log รูปแบบ syslog ดั้งเดิมตามสไลด์ Ubuntu 24.04 ใช้ timestamp แบบ ISO ทำให้ IP ไปอยู่ที่ $9 และบรรทัด invalid user ฟิลด์ก็เลื่อน ดึงด้วย grep -oE 'from [0-9.]+' | awk '{print $2}' จะไม่ขึ้นกับตำแหน่ง

# แทนที่ทุกตัว และลบบรรทัด comment
sed 's/error/ERROR/g' app.log
sed '/^#/d' app.conf
# กรองตามเงื่อนไข และรวมยอด
awk '$3 > 20' sales.txt
awk '{s+=$2*$3} END {print s}' sales.txt

1. ไล่จากซ้ายไปขวาตามลำดับใน $PATH
2. เจอไฟล์ที่รันได้ตัวแรกแล้วหยุด
3. ไม่เจอเลยได้ command not found และ exit status 127

ดูค่า echo $PATH ดูว่าคำสั่งไหนถูกเลือก which -a myscript หรือ type myscript

ไม่รอด เมื่อ terminal ปิดหรือ SSH หลุด kernel ส่ง SIGHUP ให้ shell แล้ว bash ส่ง SIGHUP ต่อให้ทุก job ของตัวเอง ค่าเริ่มต้นของ SIGHUP คือจบโปรเซส

สไลด์อาจารย์ไม่มี nohup และ disown แต่โจทย์ F41 และ F6 ต้องใช้

#!/bin/bash
if [ -f "$1" ]; then
  echo "Config found"
else
  echo "Config not found: $1" >&2
  exit 1
fi

$? ต้องอ่านทันที เพราะคำสั่งถัดไป รวมถึง echo จะเขียนทับ ใช้คู่กับ && และ || ได้ เช่น ./check.sh app.conf && ./run.sh

#!/bin/bash

ทุกสคริปต์มาจากใบงานในคลาส

mount ด้วยมือมีผลถึงรีบูตเท่านั้น หลังรีบูต /mnt/backup เป็นแค่ไดเรกทอรีว่างบน root สคริปต์จึงเขียนลงดิสก์หลักจนเต็ม

1. หยุดสคริปต์ backup หรือ cron ก่อน
2. df -h /mnt/backup เห็นว่าเป็น /dev/sda2 ไม่ใช่ sdb1 และ du -sh /mnt/backup เห็นขนาดที่กินไป
3. ย้ายไฟล์ออกไปที่อื่นชั่วคราว ถ้า mount ทับไปเลย ไฟล์เดิมจะถูกซ่อนใต้ mount point และยังกินพื้นที่ root ต่อ
4. ใส่ UUID ใน /etc/fstab แล้ว mount -a ย้ายไฟล์กลับเข้าดิสก์ใหม่ ตรวจด้วย df -h
5. ให้สคริปต์ตรวจก่อนเขียน mountpoint -q /mnt/backup || exit 1

sudo pvcreate /dev/sdb /dev/sdc /dev/sdd
sudo vgcreate vg_main /dev/sdb /dev/sdc /dev/sdd
sudo lvcreate -n lv_data -L 100G vg_main
sudo mkfs.ext4 /dev/vg_main/lv_data
# เพิ่มดิสก์ภายหลัง
sudo pvcreate /dev/sde
sudo vgextend vg_main /dev/sde
sudo lvextend -r -L +50G /dev/vg_main/lv_data

สไลด์อาจารย์ไม่มี vgextend และ lvextend แต่ต้องใช้ตอบเรื่องขยายพื้นที่ -r สั่ง resize filesystem ให้ด้วย

sudo groupadd dev
sudo useradd -m -s /bin/bash -G dev alice
sudo passwd alice
sudo usermod -aG sudo alice     # Ubuntu
sudo usermod -aG wheel alice    # RHEL
id alice

sudo แบบ Least Privilege

$ sudo visudo -f /etc/sudoers.d/web
# user host=(runas) command
%webops ALL=(root) \
  /usr/bin/systemctl restart nginx

visudo ตรวจ syntax ก่อนบันทึก ถ้าแก้ /etc/sudoers ตรงๆ แล้วพิมพ์ผิด อาจไม่มีใครใช้ sudo ได้อีก

วันในสัปดาห์ 0 และ 7 คืออาทิตย์ 1-5 คือจันทร์ถึงศุกร์

crontab -e        crontab -l
crontab -r        # ลบทั้งหมด ระวัง
sudo crontab -u alice -e

@reboot @daily @hourly @weekly ใช้แทน 5 ฟิลด์ได้

บริษัทมี /srv/project ให้ alice และ bob ในกลุ่ม devops ใช้ร่วมกัน คนนอกกลุ่มต้องเข้าไม่ได้ ไฟล์ deploy.sh ให้เจ้าของทำได้ทุกอย่าง กลุ่มอ่านและรันได้ จงเขียนคำสั่ง อธิบายว่า bob ลบไฟล์ของ alice ได้หรือไม่ และถ้าต้องการสำรองไฟล์ที่ยังใช้ได้แม้ต้นฉบับถูกลบ ควรใช้ลิงก์แบบใด

ประกอบจาก D6, D11, D72, D18

จากไฟล์ /var/log/auth.log ให้หา IP ที่ล็อกอินล้มเหลวมากที่สุด 5 อันดับ เขียนคำสั่งบรรทัดเดียว อธิบายแต่ละขั้นของ pipeline บันทึกผลลง top5.txt และทิ้งข้อความ error ทั้งหมด อธิบายด้วยว่าถ้าตัด sort ตัวแรกออกจะเกิดอะไร

ประกอบจาก E7, E80, E6, E35, E18

นักศึกษาวาง monitor.sh ไว้ใน ~/scripts เรียกด้วย path เต็มได้ แต่พิมพ์ชื่ออย่างเดียวได้ command not found ต่อมาพบโปรแกรมทำงานเบื้องหลังกิน CPU สูง อธิบายสาเหตุ วิธีตั้งค่าให้เรียกได้ทุกครั้งที่เปิด Bash วิธีหยุดเฉพาะโปรเซสที่มีปัญหา และถ้าต้องรันงานยาวผ่าน SSH ควรทำอย่างไร

ประกอบจาก F59, F40, F28, F41

เขียนสคริปต์รับชื่อไฟล์ config ทาง $1 ตรวจว่ามีอยู่จริงและเป็นไฟล์ปกติ ถ้ามีให้แสดง Config found ถ้าไม่มีให้หยุดด้วย exit status 1 อธิบายว่าเหตุใดควรใช้ [[ ]] หรือ quote ตัวแปร และระบบอื่นนำ exit status ไปใช้อย่างไร

ประกอบจาก G72, G74, G36

ผู้ใช้ student ตั้ง 2 30 * * 1-5 python3 report.py ใน crontab เพื่อให้รันวันจันทร์ถึงศุกร์ 02:30 แต่ไม่ทำงาน ทั้งที่รันเองได้ จงหาข้อผิดพลาดทั้งหมด เขียนบรรทัดที่ถูกต้องพร้อมเก็บ output และ error ลง log และบอกคำสั่งตรวจ log ของ cron วันนี้

ประกอบจาก I74, I30, I42, G4

เพิ่มดิสก์ใหม่ สร้างพาร์ทิชัน แล้ว mount /dev/sdb1 /mnt/backup หลังรีบูต root เต็ม ขณะที่สคริปต์ยังเขียนลง /mnt/backup วิเคราะห์สาเหตุ กู้พื้นที่คืน ตั้งค่าให้ถาวรด้วย blkid fstab df du และอธิบายความต่างของ df กับ du

ประกอบจาก H72, H28, H42, H4

บริษัทมีดิสก์ 3 ลูก ต้องเก็บระบบปฏิบัติการ ข้อมูลพนักงาน และ log ซึ่งโตไม่เท่ากัน เสนอการใช้ PV, VG, LV ให้ขยายได้ในอนาคต พร้อมคำสั่ง และวิธีกันไม่ให้ผู้ใช้คนเดียวใช้พื้นที่ข้อมูลจนหมด

ประกอบจาก H35, H4, H6

บริษัทจะติดตั้ง nginx มี admin1 เป็นผู้ดูแล dev1 และ dev2 เป็นนักพัฒนาที่ต้องแก้ไฟล์เว็บได้แต่ไม่มีสิทธิ์ผู้ดูแลเกินจำเป็น เว็บต้องเริ่มเองตอนบูต มี backup ทุกวัน 01:00 อธิบายพร้อมคำสั่ง ตั้งแต่สร้างผู้ใช้ กลุ่ม sudo ติดตั้ง จัดการ service ตั้ง cron จนถึงตรวจ log เมื่อเว็บล่ม

ประกอบจาก I59, I4, I35, I44